क्रोनिक किडनी फेल्यर में बि॒न्ही किडनियुनि खे आहिस्ते-आहिस्ते ख़राब थियण में लंबो अरिसो- महिननि खां साल लगी॒ वञनि था जंहिं करे शरीर उन जे ख़राब असरनि सां ठहिकी वञे थो । इन खां वधीक, किडनी पंहिंजा कम पूरा करण लाइ अजीब शक्ति रखे थी । इन्हनि सबबनि जे करे जेसिताईं किडनीअ जा कम ज़ोरदार नमूने बिगड़ी न वञनि, तेसिताईं केतिरनि मरीज़नि में के बि निशानियूं नज़र न ईंदियूं आहिनि । किडनी शरीर लाइ जुदा जुदा कम करे थी (ग़ैर ज़रूरी शयूं ऐं वधीक पाणीअ जो नेकाल, रतु जे दाब॒ ते ज़ाबितो, इलेक्ट्रोलाइटस ते ज़ाबितो, गा॒ढ़िहा जुज़ा वधाइणु वग़ैरह) तंहिंकरे सी.के.डी. में किडनीअ जे कहिड़नि कमनि में केतिरो नुक़सान थियो आहे, उन तां जुदा जुदा निशानियूं अलग॒-अलग॒ माण्हुनि में नज़र ईंदियूं आहिनि । क्रोनिक किडनी डिजीज़ जूं निशानियूं कहिड़ियूं आहिनि? क्रोनिक किडनी डिजीज़ जूं निशानियूं बीमारीअ जी सख्ताई ते मदार रखनि थियूं । किडनी फेल्यर ग्लोमेरयूलर फिल्टरेशन रेट (जी.एफ.आर.) तमाम उपयोगी आहे ऐं जी.एफ.आर. ज़रीये किडनी फेल्यर खे पंजन (5) तबिक़नि में विरहायो वियो आहे । किडनी ग़ैर ज़रूरी शयूं केतिरे सुठे नमुने फिल्टर करे थी उहो जी . एफ.आर. मारफ़त जा॒णी सघिबो आहे । रतु में क्रिअेटीनिन जो अंदाज़ तां जी. एफ.आर. जा॒णी सघिबो आहे । जी.एफ.आर. किडनीअ जी कमु करण जी शक्ति तुज़ नमूने जा॒णाऐ थो ऐं उन जी रवाजी क़ीमत 90 ml/min खां वधीक हूंदी आहे । सी.के.डी. स्टेज -1 (90-100% क्रियाशील किडनी ) सी.के.डी. जो शुरुआती तबिक़ो जंहिं में किडनीअ खे को बि नुक़सान थियल न हुजे ऐं जंहिं में (सीरम क्रिअेटीनिन नार्मल) जूं के बि निशानियूं नज़र न ईंदियूं आहिनि या घणे भाङे बी॒ बीमारीअ जी तपास दरम्यान मेडीकल चेकअप दरम्यान ओचितो ई हिन बीमारीअ जो निदान थींदो आहे । सी.के.डी. स्टेज -१ में पेशाब में प्रोटीन जो निकरणु, किडनीअ खे थियलु नुक़सान एक्स- रे, सोनोग्राफी, एम.आर.आइ. या सीटी स्केन द्वारां पतो पइजी सघंदो आहे या कुटुंब में कंहिं खे पोलिसिस्टक किडनी डिजीज़ (पी.के.डी.) हुजे । सी.के.डी. स्टेज-2 (60-89% किडनीअ जी क्रियाशीलता) माइल्ड (हल्को) सी.के.डी. हिन तबिक़े में पिणु घणनि मरीज़नि में के बि निशानियूं नज़र न ईंदियूं आहिनि । जड॒हिं केतिरनि मरीज़नि एं थोड़ी कमिज़ोरी, सोजु॒, रतु जो वधीक दाबु॒, अेनिमा, रात जो वधीक पेशाब थियणु वग़ैरह डि॒सण में ईंदा आहिनि । हिन स्टेज ते क्रिअेटीनिन में इज़ाफो (वाधि) नज़र ईंदो आहे । सी.के.डी. स्टेज -3 (30-59%) किडनीअ जी क्रिया शीलता) विचोलो (Moderate) सी.के.डी. हिन तबिक़े में पिणु घणनि मरीज़नि में के निशानियूं नज़र न ईंदियूं आहिनि या त हलिकियूं (Mild) निशानियूं जहिड़ोकि क्रिअेटीनिन जो अंदाज़ में थोरो इज़ाफो ऐं पेशाब में थोरी तकलीफ । सी.के.डी. स्टेज -4 (15-29% किडनीअ जी क्रियाशीलता) Severe सख़्त सी.के.डी. हिन तबिक़े में नज़र ईंदड़ निशानियुनि जो अंदाज़ बीमारीअ जे अंदाज़ ऐं उन जे कारणनि मूजिबु घटि खां वठी गंभीर थी सघे थो । सी.के.डी. स्टेज -5 (15% खां घटि क्रियाशील किडनी) इन तबिक़े में नज़र ईंदड़ निशानियुनि जो अंदाज़ बीमारीअ जे अदांज़ ऐं कारणनि मूजिबु गंभीर खां वठी मोतिमार थी सघे थी । सुठे में सठो ऐं तमाम गहिरो इलाज डि॒यण जे बावजूद हिन स्टेज ते बीमारीअ जूं निशानियूं वधी सघनि थियूं ऐं मरीज़ खे हिन स्टेज ते डायालिसिज़ या किडनी ट्रान्सप्लानेशन जी ज़रूरत पइजी सघे थी । हिन स्टेज खे एन्ड स्टेज किडनी डिसीज़ पिणु चइबो आहे जंहिं में किडनीअ जी कमु करण जी शक्ति संपूर्ण नमूने घटिजी वेई हूंदी आहे । किडनीअ जे बीमारियुनि जूं आमु निशानियूं हर हिक मरीज़ में किडनी ख़राब थियण जूं निशानियूं ऐं उन जो अंदाज़ अलग॒-अलग॒ नज़र ईंदो आहे जींअ त: खाधो न वणणु, उल्टियूं -उबि॒का (दिल कची थियणु) । कमिज़ोरी महिसूस थियणु, वज़न घटिजी वञणु । पेरनि ते, हथनि में, मुंहं ते अखियुनि जे चौधिरी सोजु॒ थियणु । रतु जो ऊचो दाबु॒, ख़ास करे नंढीअ उम्र में , दवा वठंदे पिणु रतु जो दाबु॒ न घटिजणु । अेनिमिया जे करे रतु में पीलाण, किडनीअ में ठहंदड़ अेरीथोपोअेटीन नाले वारो हार्मोन घटिजणि, निंड में फेरिफार, अेकाग्रता जी ख़ामी ऐं मथे में चक्कर अचणु । ख़ारिस थियणु, मुशकिन में सूर थियणु । पासेरियुनि जे हेठां पासनि में सूर थियणु । हर घड़ी पेशाब करणा लाइ वञिणो पवे, ख़ास करे रात जो । किडनीअ में ठहंदड़ क्रियाशील विटामिन-डी घटि ठहण सां बा॒रनि जी ऊचाई घटि वधंदी आहे ऐं बालग़ अवस्था में हड॒नि में सूर या फेरिफार थी सघे थो । औरतुनि में माहवारीअ जी अनियमितता ऐं मर्दनि में नामर्दानगी अची सघे थी । किडनीअ जी बीमारीअ जे करे दिल ते गंभीर असर थियण सां मौत जे अदद में इज़ाफो थींदो वेंदो आहे । रतु जे ऊचे दाब॒ वारनि मरीज़नि में सी.के.डी. कड॒हिं वीचारे सघिजे थो ? रतु जे ऊचे दाब॒ वारनि मरीज़नि में सी.के.डी. जो अनुमान तड॒हिं करे सघिजे थो जड॒हिं रतु जे ऊचे दाब॒ जे निदान वक़्त मरीज़ जी उम्र ३० सालनि खां घटि या ५० खां वधीक हुजे । जड॒हिं निदान वक़्त रतु जो दाबु॒ तमाम ऊचो i.e 200/120 mm hg हुजे । दवा वठण जे बावजूद रतु जो दाबु॒ न घटिजे । डि॒सण में तकलीफ महिसूस करे । रतु जे ऊचे दाब॒ सां गडु॒ सी.के.डी. जूं निशानियूं हुजनि, जींअ त सोजु॒, बुख घटि लग॒णु, कमिज़ोरी वग़ैरह । क्रोनिक किडनी डिसीज़ जे एडवांस स्टेज जूं मुमकिन गंभीर निशानियूं ? किडनी फेल्यर जे करे थींदड़ तकिलीफूं वधण सां बि जेकड॒हिं मुनासिब इलाजु न कयो वञे त हेठींअ रीति जूं ख़तरनाक तकिलीफूं थी सघनि थियूं : तमाम घणो साहु चढ़हे, छातीअ में सूर पवे । तमाम उल्टियूं ऐं उबि॒था थियनि । तमाम घणी कमिज़ोरी लगे॒ । तंती सिरशिते जूं तकिलीफूं : मरीज़ घणी निंड में रहे, ड॒किणी थिऐ ऐं मरीज़ बेहोश थी वञे, में अची वञे । रतु में पोटेशियम जो अंदाज़ वधी वञण सां दिल ते गंभीर असर थिऐ ऐं दिल ओचितो ई बंद थी वञे । दिल जे चौधरी ढकींदड़ पड़िदे पेरीकार्डियम में सोजु॒ अची वञे (Pericarditis)। सी.के.डी. जो निदान रवाजी तरह सी.के.डी. जे शुरूआती तबिक़े में का बि निशानी डि॒सण में न ईंदी आहे, जंहिंकरे लेबारेटरीअ में जांच द्वारां ई वधंदड़ तकलीफ जी जा॒ण थी सघंदी आहे । कंहिं बि मरीज़ जी शिकायत डि॒सी उन खे तपासण सां किडनी फेल्यर जी शंका महिसूस थिऐ त यकिदम हेठीअं जांच ज़रीये मर्ज़ जो निदान थी सघंदो आहे । टे सविलियूं तपासूं सी.के.डी. जे मरीज़नि खे अलग॒-अलग॒ करण में मददगीर थींदियूं आहिनि । रतु जो ऊचो दाबु॒, पेशाब जी तपास ऐं रतु में क्रिअेटीनिन जी तपास । रतु में हेमोग्लोबिन जो अंदाज़ क्रोनिक किडनी फेल्यर जे मरीज़नि में हेमोग्लोबिन जो अंदाज़ घटि हूंदो आहे छाकाणि त किडनीअ में ठहंदड़ अेरीथ्रोपोओटिन नाले वारा हार्मोन घटिजी वञनि था, तंहिंकरे रतु घटि ठहे थो । पेशाब जी तपास पेशाब ज़रीये प्रोटीन वेंदो हुजे त उहा क्रोनिक किडनी फेल्यर जी सभ खां पहिरीं ख़तिरे वारी निशानी आहे । तमामु थोरे अंदाज़ में पेशाब में प्रोटीन वञणु (माइक्रोआल्बुमीनुरीया), उहा सी.के.डी जी शुरुआत जी निशानी आहे, डायाबिटीज़ वारनि मरीज़नि लाइ । जेतोणीक पेशाब में प्रोटीन निकिरण जा किडनी फेल्यर खां सवाइ बि॒या बि घणा कारण आहिनि । तंहिंकरे पेशाब में प्रोटीन निकिरे ते किडनी फेल्यर आहे, इहो न मञणु घुरिजे, इहो बुखार ऐं घणी कसिरत जे करे बि थी सघंदो आहे । तंहिंकरे बहितर आहे त सी.के.डी. जे निदान पके करण खां अगु॒ प्रोटीन जी जाच खे दूर रखी पेशाब जी तपास ज़रीये पेशाब जे बीमारीअ जो निदान पिणु थी सघे थो । रतु मे क्रिअेटीनिन ऐं यूरिया जो अंदाज़ ऐं जी.एफ.आर. जा॒णण जी तपास किडनी फेल्यर जे निदान ऐं चिताव लाइ हीउ तमामु अहिमियत वारी तपास आहे । किडनीअ जे वधीक ख़राब थियण सां रतु में क्रिअेटीनिन ऐं यूरिया जो अंदाज़ पिणु वधंदो वेंदो आहे । किडनी फेल्यर जे मरीज़नि में थोरे थोरे वक़्त ते इहा तपास कराइण सां किडनी केतिरी ख़राब थी आहे ऐं इलाज सां उन में केतिरो फेरिफार थियो आहे, उन जी जा॒ण मिली सघे थी । किडनीअ जी कमु करण जी शक्ति जा॒णण लाइ रतु में क्रीअेटीनिन जो अंदाज़ तमाम उपयोगी आहे । पर कथ कयलु जी.एफ.आर. (eGFR) वधीक तुज़ माप आहे । टेस्ट किडनी डिसीज़ खे शुरुआती स्टेज मेम ई गो॒ल्हे सघे थी ऐं उहा अकेली क्रिअेटीनिन टेस्ट खां वधीक विश्वास जोगी॒ आहे । eGFR उम्र, ज़ाति ऐं रतु में क्रीअेटीनिन जे अंदाज़ तां ग॒णी वेंदी आहे । किडनी फेल्यर जे निदान ऐं चिताव लाइ eGFRतमामु उपयोगी आहे । eGFR ज़रीये सी.के.डी. खे 5 तबकनि में विरहायो वियो आहे ऐं उन्हनि तबक़नि तां अगि॒ते कहिड़ी जाच कराइजे ऐं सही इलाज लाइ मददगार साबित थींदी आहे । किडनीअ जी सोनोग्राफी किडनीअ जे डाक्टरनि जी टीं अखि समान हीअ जाच किडनी कहिड़नि सबबनि करे ख़राब थी आहे उन जे निदान लाइ तमाम अहिमियत वारी आहे । घणे भाङे क्रोनिक किडनी फेल्यर जे मरीज़नि में ब॒ई किडनियूं क़द में नंढियूं ऐं सुसियल नज़र ईंदियूं आहिनि । अेक्यूट किडनी फेल्यर, डायाबिटीज़ अेमाइलोइडोसिज़ जहिड़ियुनि तकिलीफुनि जे करे जड॒हिं किडनी ख़राब डि॒सण में ईंदीअ आहे तड॒हिं किडनीअ जे क़द में वाधि थियल डि॒सण में ईंदी आहे । पथिरी, मूत्र मार्ग जी रंडक ऐं पोलिसिस्टीक किडनी डिसीज़ जहिड़युनि किडनी फेल्यर जे कारणनि जो तुज़ निदान सोनोग्राफीअ ज़रीअे थी सघंदो आहे । रतु जूं बि॒यूं तपासूं सी.के.डी. किडनीअ जे बि॒यनि कमनि ते पिणु असर करे थी इन जी जा॒ण लाइ जुदा जुदा तपासूं कयूं वेंदियूं आहिनि जींअ त : इलेक्ट्रोलाइटस ऐं ऐसिड -बेज़ जे बैलेन्स जी टेस्ट (सोडियम, पोटेशियम, मेग्रोशियम, बायकार्बोनेट), एनिमिया लाइ (हिमेटोक्रीट, ट्रान्सफेरीन सेच्यूरेशन, फेरीटिन, पेरीफेरल स्मीअर) टेस्ट, हड॒नि जी बीमारीअ लाइ (केलिश्यम, फास्फोरस, आल्कलाइन फोस्फेटेस, पेराथइराईड हार्मोन) टेस्टस, बि॒यूं जनरल तपासूं (सीरम आल्ब्यूमिन, कोलेस्ट्रोल, ट्राइग्लीसराईडस, बल्ड ग्लूकोज़ ऐं हिमोग्लोबिन A1C ) ऐं इ.सी.जी. ऐं अेको कार्डियोग्राफी । सी.के.डी. जे मरीज़नि खे डाक्टर जो संपर्क कड॒हिं करिणो ? सी.के.डी. जे मरीज़नि खे डाक्टर जो संपर्क यकिदम करणु घुरिजे जेकड॒हिं हेठियूं गा॒ल्हियूं डि॒सण में अचनि : वज़नु तमामु वधी वञे, पेशाब घटि अचे, सोजु॒ थी पवे, साहु चढ़िही वञणु (दमु थियणु ), बिस्तरे ते संओं सुम्हिण सां साहु खणण में तकिलीफ थिऐ * छातीअ में सूर पवणु, दिल जी दक-दक तमामु वधी वञणु या घटिजी वञणु । बुखार, तमाम दस्त-उल्टियूं ,बुख न लग॒णु, उल्टीअ में रतु अचणु या वज़न तमाम घटिजी वञणु । मुशिकुनि में कमिज़ोरी महिसूस थियणु । मरीज़ निंड जे नशे में रहे , ड॒किणी थियणु ऐं मरीज़ बेहोश थी वञे । रतु जो दाब॒ ओचितो ई ओचितो घटिजि वञणु । पेशाब में तमामु घणो रतु वहणु । स्रोत : किडनी एजुकेशन