दरवर्षी १९ एप्रिल रोजी जागतिक यकृत दिन साजरा केला जातो. तुमचे यकृत जाणून घ्या आरोग्य आणि महत्त्वाच्या अवयवांचा विचार करताना, हृदय, फुफ्फुसे आणि मेंदू हे कदाचित प्रथम लक्षात येतात. यकृत हे शरीरातील दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वात मोठे अवयव असून ५०० हून अधिक आवश्यक कार्यांसाठी जबाबदार असूनही, बहुतेकदा त्याकडे दुर्लक्ष केले जाते. यकृत संपूर्ण शरीरासाठी फिल्टर म्हणून काम करते. ते हानिकारक पदार्थांचे विष काढून टाकते आणि आपण खाल्लेल्या अन्नातील पोषक तत्वांचे विघटन करते. निरोगी यकृताशिवाय, विषारी पदार्थ जमा होतात, पोषक तत्वांचे शोषण बिघडते आणि चयापचय कमकुवत होते, ज्यामुळे एकूण आरोग्यावर परिणाम होतो. ज्या यकृतावर ताण येतो किंवा तो आजारी असतो, त्याला शक्य तितके कामाचे ओझे कमी केल्याने फायदा होतो. यकृताच्या आजाराचे कारण बनू शकणाऱ्या अनेक गोष्टी आहेत, ज्यात संसर्ग, अनुवंशशास्त्र आणि जीवनशैलीतील निवडी यांचा समावेश आहे. तुम्हाला कोणत्याही वयात यकृताची समस्या होऊ शकते. २०२५ साठी थीम २०२५ च्या जागतिक यकृत दिनाची थीम आहे अन्न हेच औषध . संतुलित पोषण हे यकृताच्या आरोग्यासाठी गेम-चेंजर ठरू शकते. संपूर्ण अन्न (फळे, भाज्या, संपूर्ण धान्य आणि पातळ प्रथिने) समृद्ध संतुलित आहार रोग टाळण्यास मदत करतो आणि यकृताच्या कार्यास समर्थन देतो. अनेकांसाठी, निरोगी खाणे हे उपलब्ध नाही आणि परवडणारेही नाही. धोरणे आणि व्यावसायिक प्रभाव अन्न वातावरणाला आकार देतात, ज्यामुळे पौष्टिक निवडी सोप्या किंवा कठीण होतात. सरकार आहारविषयक मार्गदर्शक तत्त्वे, अन्न लेबलिंग, कायदे, अस्वास्थ्यकर अन्नांवरील कर आणि शालेय जेवण कार्यक्रमांद्वारे आरोग्याला प्रोत्साहन देऊ शकते. यापैकी बरेच घटक सामान्य नागरिकांच्या नियंत्रणाबाहेर आहेत. हे ओळखणे महत्त्वाचे आहे की निरोगी खाण्यातील हे अडथळे अस्तित्वात आहेत आणि ते निरोगी खाणे खूप आव्हानात्मक बनवू शकतात. निरोगी यकृत ठेवण्यासाठी टिप्स फळे आणि भाज्या आणि पातळ प्रथिनेयुक्त संतुलित आहार यकृताचे आरोग्य राखण्यास मदत करतो तर जास्त साखर आणि अस्वास्थ्यकर चरबी यकृताला आजारी बनवू शकतात. शरीराच्या वजनाच्या फक्त ५-१०% वजन कमी केल्याने यकृतावरील चरबी लक्षणीयरीत्या कमी होऊ शकते आणि यकृताचे कार्य सुधारू शकते. यकृतामध्ये लक्षणीय नुकसान झाल्यानंतरही स्वतःला पुन्हा निर्माण करण्याची अद्वितीय क्षमता असते. आहारात सुधारणा करणे आणि व्यायाम वाढवणे यासारख्या निरोगी सवयी अंगीकारल्याने यकृत पुन्हा बरे होण्यास आणि सामान्यपणे कार्य करण्यास मदत होते. जर चरबी यकृताच्या वजनाच्या ५% पेक्षा जास्त असेल तर त्यामुळे जळजळ, डाग आणि कर्करोग होऊ शकतो, मेटाबॉलिक डिसफंक्शन-संबंधित स्टीटोटिक लिव्हर डिसीज (MASLD) मधुमेह, लठ्ठपणा आणि उच्च कोलेस्ट्रॉलशी जोडलेले आहे. MASLD त्याच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात अनेकदा शांत असते. साखरेचे प्रमाण जास्त असलेले आहार, रिफाइंड कार्बोहायड्रेट्स आणि ट्रान्स/सॅच्युरेटेड फॅट्स यकृताच्या चरबी प्रक्रिया करण्याच्या क्षमतेवर परिणाम करू शकतात ज्यामुळे चरबी जमा होतात आणि यकृताच्या आजाराचा धोका वाढतो. नियमित जेवणाच्या वेळा राखल्याने रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रित होण्यास मदत होते आणि यकृतावरील ताण कमी होतो. रात्री उशिरा जेवणे, नाश्ता वगळणे, दिवसातून फक्त एकच जेवण घेणे यामुळे चयापचय विकार होण्याचा धोका वाढू शकतो. माहितीपूर्ण आणि निरोगी निवडी करण्यासाठी अन्न लेबलिंग उपयुक्त आहे. अन्न लेबलवर सामान्यतः सर्व्हिंग आकार, कॅलरीज, पोषक तत्वे इत्यादी दर्शविले जातात. हे घटक समजून घेतल्याने आहाराच्या गरजा व्यवस्थापित करण्यास, अतिसेवन टाळण्यास आणि आरोग्यदायी पर्याय निवडण्यास मदत होते. स्रोत: जागतिक यकृत दिन वेबसाइट